Kinh doanh không giấy phép là hành vi vi phạm pháp luật, tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho cá nhân và tổ chức. Việc hiểu rõ quyền hạn của công an trong xử phạt trường hợp này không chỉ giúp tuân thủ quy định mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bạn. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết căn cứ pháp lý, quy trình xử phạt, và các lưu ý quan trọng liên quan. Cùng ACC Long An khám phá để nắm bắt thông tin đầy đủ và chính xác.

1. Công an được phạt không giấy phép kinh doanh không?

Hành vi kinh doanh không có giấy phép là vi phạm pháp luật, và công an có thẩm quyền xử phạt theo các quy định hiện hành. Tuy nhiên, quyền hạn này phụ thuộc vào tính chất vi phạm, loại hình kinh doanh, và các văn bản pháp luật cụ thể. Dưới đây là phân tích chi tiết về vai trò của công an trong xử lý vi phạm này, dựa trên các quy định tại Việt Nam.

Theo Nghị định 24/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hành vi kinh doanh không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy phép theo quy định bị xử phạt nghiêm khắc. Cụ thể, Khoản 1 Điều 6 Nghị định này quy định mức phạt đối với cá nhân hoặc tổ chức vi phạm. Công an nhân dân, với vai trò thực thi pháp luật, được trao quyền kiểm tra, lập biên bản, và xử lý các hành vi này, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến trật tự công cộng, an ninh kinh tế, hoặc khi có khiếu nại, tố cáo từ người dân. Thẩm quyền của công an được củng cố bởi Điều 38 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, cho phép công an cấp xã, huyện, hoặc tỉnh xử phạt tùy theo mức độ vi phạm.

Công an thường tiến hành kiểm tra dựa trên thông tin tố giác, kế hoạch thanh tra định kỳ, hoặc phát hiện trực tiếp tại hiện trường. Khi phát hiện hành vi kinh doanh không giấy phép, công an yêu cầu cá nhân, tổ chức xuất trình giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy phép liên quan. Nếu không có giấy tờ hợp lệ, công an lập biên bản vi phạm hành chính theo mẫu quy định tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP. Biên bản này là cơ sở để áp dụng mức phạt tiền, tịch thu hàng hóa, hoặc yêu cầu khắc phục hậu quả, như ngừng kinh doanh hoặc bổ sung giấy phép. Quy trình này đảm bảo tính minh bạch, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, theo Điều 58 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012.

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi kinh doanh không giấy phép có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Theo Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội kinh doanh trái phép áp dụng khi hành vi vi phạm gây hậu quả lớn, như thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên hoặc kinh doanh hàng cấm. Công an có thể chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm. Tuy nhiên, trường hợp này thường hiếm gặp và cần chứng cứ rõ ràng, đảm bảo tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Điều này cho thấy công an không chỉ có quyền xử phạt hành chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các hành vi vi phạm nghiêm trọng.

2. Mức phạt khi kinh doanh không giấy phép

Mức xử phạt đối với hành vi kinh doanh không giấy phép được quy định rõ trong Nghị định 24/2025/NĐ-CP, với các mức phạt khác nhau tùy thuộc vào quy mô vi phạm. Các quy định này nhằm răn đe và đảm bảo tính công bằng trong môi trường kinh doanh.

Đối với cá nhân, mức phạt tiền dao động từ 3 triệu đến 50 triệu đồng, tùy vào giá trị hàng hóa hoặc dịch vụ kinh doanh trái phép. Theo Khoản 2 Điều 6 Nghị định 24/2025/NĐ-CP, nếu giá trị hàng hóa dưới 1 triệu đồng, mức phạt từ 3-5 triệu đồng; nếu giá trị từ 50 triệu đồng trở lên, mức phạt có thể lên đến 50 triệu đồng. Đối với tổ chức, mức phạt gấp đôi, từ 6 triệu đến 100 triệu đồng, nhằm tăng tính nghiêm minh đối với các doanh nghiệp vi phạm. Ngoài ra, công an có thể áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, như tịch thu hàng hóa hoặc yêu cầu đăng ký kinh doanh hợp pháp, theo Khoản 4 Điều 6 Nghị định 24/2025/NĐ-CP.

Trong trường hợp kinh doanh không giấy phép liên quan đến ngành nghề có điều kiện, mức phạt có thể cao hơn. Ví dụ, kinh doanh thực phẩm không giấy phép bị xử phạt theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, với mức phạt lên đến 200 triệu đồng nếu vi phạm gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Công an, trong vai trò phối hợp với các cơ quan chuyên môn như quản lý thị trường hoặc y tế, có thể lập biên bản và chuyển hồ sơ để xử lý theo thẩm quyền. Điều này được quy định tại Điều 31 Nghị định 118/2021/NĐ-CP, nhấn mạnh sự phối hợp liên ngành trong xử lý vi phạm.

Nếu vi phạm tái diễn hoặc cố ý không khắc phục, công an có thể đề xuất cơ quan chức năng áp dụng biện pháp bổ sung, như cấm kinh doanh trong một thời gian nhất định hoặc thu hồi giấy phép (nếu có). Theo Điều 4 Nghị định 24/2025/NĐ-CP các biện pháp này nhằm loại bỏ nguyên nhân vi phạm và bảo vệ lợi ích công cộng. Do đó, việc kinh doanh không giấy phép không chỉ dẫn đến thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng lâu dài đến uy tín và hoạt động của cá nhân, tổ chức.

Xem thêm: Mẫu thay đổi giấy phép kinh doanh mới cập nhật

3. Quy trình xử phạt của công an

Quy trình xử phạt hành vi kinh doanh không giấy phép được thực hiện theo các bước cụ thể, tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật. Điều này đảm bảo quyền lợi của đối tượng vi phạm và tính minh bạch trong thực thi công vụ.

Quy trình bắt đầu bằng việc kiểm tra và phát hiện vi phạm. Công an có thể tiến hành kiểm tra dựa trên tố giác, khiếu nại, hoặc trong các đợt thanh tra định kỳ, theo Điều 59 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012. Trong quá trình kiểm tra, công an yêu cầu xuất trình giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy phép. Nếu không có giấy tờ hợp lệ, công an ghi nhận dấu hiệu vi phạm và lập biên bản tại chỗ. Biên bản này phải ghi rõ thông tin về đối tượng vi phạm, hành vi vi phạm, và căn cứ pháp lý, theo mẫu quy định tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP. Đối tượng vi phạm được quyền giải trình và ký vào biên bản, đảm bảo quyền lợi theo Điều 60 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012.

Sau khi lập biên bản, công an có thẩm quyền (thường từ cấp đội trưởng trở lên) ban hành quyết định xử phạt trong thời hạn 7 ngày làm việc, theo Điều 66 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012. Quyết định này nêu rõ mức phạt, biện pháp khắc phục, và thời hạn nộp phạt. Đối tượng vi phạm phải nộp phạt trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định, trừ trường hợp được gia hạn theo Điều 76 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012. Nếu không đồng ý với quyết định, họ có thể khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011, với thời hạn khiếu nại là 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định.

Trong trường hợp đối tượng vi phạm không tự nguyện nộp phạt, công an có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế, như phong tỏa tài khoản hoặc tịch thu tài sản, theo Điều 86 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và Nghị định 118/2021/NĐ-CP. Ngoài ra, công an giám sát việc khắc phục hậu quả, như yêu cầu ngừng kinh doanh hoặc bổ sung giấy phép. Quá trình này được thực hiện công khai, minh bạch, với sự tham gia của các bên liên quan, đảm bảo tuân thủ Điều 8 Nghị định 118/2021/NĐ-CP về nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính.

Xem thêm: Các trường hợp thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

4. Những lưu ý khi kinh doanh để tránh bị phạt

Để tránh bị công an xử phạt vì kinh doanh không giấy phép, cá nhân và tổ chức cần chủ động tuân thủ các quy định pháp luật và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý. Một số lưu ý quan trọng bao gồm việc tìm hiểu kỹ các quy định liên quan đến ngành nghề kinh doanh. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, việc đăng ký kinh doanh là bắt buộc đối với mọi loại hình doanh nghiệp, trừ hộ kinh doanh cá thể trong một số trường hợp nhỏ lẻ, không thường xuyên, theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP. Các ngành nghề có điều kiện, như thực phẩm, y tế, hoặc giáo dục, yêu cầu giấy phép con bổ sung, được quy định tại Phụ lục IV Luật Đầu tư 2020. Việc nắm rõ yêu cầu này giúp tránh vi phạm không đáng có.

Hợp tác với các đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, như ACC Long An, là giải pháp hiệu quả để hoàn thiện hồ sơ đăng ký kinh doanh. Các dịch vụ tư vấn hỗ trợ xác định loại hình kinh doanh phù hợp, chuẩn bị giấy tờ cần thiết, và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Theo Điều 18 Luật Doanh nghiệp 2020, hồ sơ đăng ký kinh doanh bao gồm giấy đề nghị đăng ký, bản sao giấy tờ cá nhân, và các giấy phép con (nếu có). Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm rủi ro bị từ chối đăng ký.

Trong trường hợp đã bị công an lập biên bản, cần hợp tác và cung cấp đầy đủ thông tin để giảm nhẹ mức phạt. Theo Điều 9 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, hành vi tự nguyện khắc phục hoặc vi phạm lần đầu có thể được xem xét giảm mức phạt. Ngược lại, việc tái phạm hoặc che giấu vi phạm có thể dẫn đến mức phạt nặng hơn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015. Do đó, cần chủ động khắc phục và liên hệ cơ quan chức năng để được hướng dẫn cụ thể.

5. Câu hỏi thường gặp

Hộ kinh doanh cá thể có cần giấy phép kinh doanh không?

Hộ kinh doanh cá thể phải đăng ký kinh doanh theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP, trừ trường hợp kinh doanh nhỏ lẻ, không thường xuyên. Nếu không đăng ký, có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng theo Nghị định 24/2025/NĐ-CP. Đăng ký kinh doanh giúp bảo vệ quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý.

Làm thế nào để đăng ký giấy phép kinh doanh nhanh chóng?

Để đăng ký giấy phép kinh doanh, cần chuẩn bị hồ sơ theo Luật Doanh nghiệp 2020, gồm giấy đề nghị đăng ký, bản sao giấy tờ cá nhân, và giấy phép con (nếu có). Hồ sơ nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh địa phương hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công. Liên hệ ACC Long An để được hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ nhanh chóng, chính xác.

Nếu bị phạt, có thể khiếu nại quyết định của công an không?

Bạn có quyền khiếu nại quyết định xử phạt của công an theo Luật Khiếu nại 2011. Đơn khiếu nại gửi đến cơ quan ban hành quyết định hoặc cơ quan cấp trên trong 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định. ACC Long An có thể hỗ trợ soạn thảo đơn khiếu nại và chuẩn bị hồ sơ pháp lý liên quan.

Kinh doanh không giấy phép là vi phạm pháp luật, và công an có quyền xử phạt theo Nghị định 24/2025/NĐ-CP, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, và các văn bản liên quan. Việc tuân thủ quy định, đăng ký kinh doanh hợp pháp, và hợp tác với cơ quan chức năng giúp tránh rủi ro pháp lý, đảm bảo hoạt động kinh doanh bền vững. Nếu cần hỗ trợ đăng ký kinh doanh, giải quyết vi phạm, hoặc tư vấn pháp lý, hãy liên hệ ACC Long An để nhận tư vấn chuyên sâu, nhanh chóng, và hiệu quả.