Nhiều chủ hộ kinh doanh “đứng ngồi không yên” khi thấy bóng dáng của lực lượng Công an kinh tế. Liệu họ có quyền vào kiểm tra cửa hàng của bạn bất cứ lúc nào? Quy định pháp luật hiện hành phân định rạch ròi giữa kiểm tra hành chính và điều tra tội phạm kinh tế. Và công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh?, hãy cùng ACC Long An làm rõ quyền hạn và trách nhiệm của các bên ngay dưới đây.

1. Công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh không?

Công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh là vấn đề được quy định rõ ràng trong Luật Công an nhân dân 2018) và Thông tư 11/2025/TT-BCA về công tác nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát kinh tế.

Lực lượng này có thẩm quyền thực hiện các hoạt động kiểm tra, giám sát nhằm bảo vệ trật tự kinh tế – xã hội, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện pháp lý để tránh lạm quyền.

1.1. Trường hợp kiểm tra hành chính thông thường

Trong kiểm tra hành chính thông thường, công an kinh tế không thực hiện độc lập mà phải phối hợp với các cơ quan liên ngành như cơ quan thuế (theo Luật Quản lý thuế 2019) hoặc quản lý thị trường. Họ chỉ tham gia khi có kế hoạch kiểm tra định kỳ hoặc dựa trên thông tin về vi phạm hành chính, chẳng hạn như gian lận thương mại hoặc không đăng ký kinh doanh theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Việc kiểm tra phải có quyết định văn bản từ cấp có thẩm quyền, không được tùy tiện đột xuất mà không có căn cứ.

1.2. Trường hợp kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm tội phạm kinh tế

Khi có dấu hiệu vi phạm tội phạm kinh tế như trốn thuế quy mô lớn, buôn lậu hoặc rửa tiền, công an kinh tế có quyền chủ trì kiểm tra theo chức năng phòng chống tội phạm kinh tế được nêu trong Luật Công an nhân dân 2018.

Lúc này, họ áp dụng các biện pháp điều tra theo quy trình của Bộ luật Tố tụng hình sự, với lệnh khám xét hoặc thu giữ được phê duyệt bởi Viện kiểm sát nhân dân, đảm bảo phù hợp với Hiến pháp 2013 về bảo vệ quyền con người.

2. Điều kiện để Công an kinh tế tiến hành kiểm tra hợp pháp

Để kiểm tra hợp pháp, công an kinh tế phải đáp ứng các điều kiện theo Thông tư 11/2025/TT-BCA và Luật Công an nhân dân 2018:

(1) Có quyết định kiểm tra bằng văn bản từ Trưởng Công an cấp xã trở lên, nêu rõ lý do, phạm vi và thời gian; (2) Xuất trình thẻ ngành và thông báo trước ít nhất 3 ngày đối với kiểm tra hành chính (trừ trường hợp đột xuất có dấu hiệu tội phạm quả tang); (3) Không được tự ý dừng hoạt động kinh doanh nếu không có dấu hiệu vi phạm rõ ràng được phê duyệt. Nếu vi phạm các điều kiện này, chủ hộ có quyền khiếu nại theo quy định pháp luật.

Xem thêm: Kinh doanh hộ gia đình tiếng anh là gì?

3. Quy trình kiểm tra hộ kinh doanh của lực lượng Công an

Quy trình kiểm tra công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh được thực hiện theo các bước sau, đảm bảo tính minh bạch theo Luật Công an nhân dân 2018 và Thông tư 11/2025/TT-BCA:

• Bước 1: Chuẩn bị và thông báo – Lập kế hoạch kiểm tra, ban hành quyết định văn bản và thông báo cho chủ hộ trước (nếu không đột xuất).
• Bước 2: Tiến hành kiểm tra – Xuất trình giấy tờ, kiểm tra hồ sơ, sổ sách và hiện trường trong phạm vi quy định, ghi biên bản làm việc.
• Bước 3: Kết thúc và xử lý – Lập biên bản kết quả, nếu phát hiện vi phạm thì áp dụng xử phạt, hoặc chuyển hồ sơ điều tra hình sự nếu cần.
• Bước 4: Theo dõi hậu kiểm – Giám sát việc khắc phục vi phạm, với hậu kiểm theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.

Quyền lợi của hộ kinh doanh khi bị kiểm tra: Chủ hộ có quyền yêu cầu công an kinh tế cung cấp quyết định kiểm tra, lý do làm việc và phạm vi kiểm tra. Nếu có sai phạm từ phía công an kinh tế, hộ kinh doanh có thể khiếu nại theo quy định.

Hậu quả khi phát hiện vi phạm: Nếu công an kinh tế phát hiện hộ kinh doanh có hành vi vi phạm, họ có thể xử phạt hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan có thẩm quyền để xử lý hình sự. Do đó, hộ kinh doanh cần tuân thủ đầy đủ các quy định để tránh bị xử lý.

Xem thêm: Hộ kinh doanh có phải doanh nghiệp không?

4. Chủ hộ kinh doanh cần chuẩn bị hồ sơ gì khi bị kiểm tra?

Khi công an kinh tế kiểm tra, hộ kinh doanh cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ để chứng minh hoạt động kinh doanh hợp pháp. Việc nắm rõ những giấy tờ cần thiết giúp quá trình kiểm tra diễn ra thuận lợi, tránh phát sinh rủi ro.

• Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh: Đây là giấy tờ quan trọng nhất chứng minh hộ kinh doanh được cấp phép hoạt động hợp pháp theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Nếu không có hoặc không đúng thông tin, hộ kinh doanh có thể bị xử phạt.
• Hóa đơn, chứng từ mua bán hàng hóa: Công an kinh tế có thể yêu cầu kiểm tra các hóa đơn để xác minh nguồn gốc hàng hóa, tránh trường hợp kinh doanh hàng cấm, hàng nhập lậu hoặc trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2019. Hộ kinh doanh cần lưu trữ cẩn thận để tránh mất mát.
• Sổ sách kế toán, chứng từ thuế: Việc ghi chép đầy đủ các khoản thu, chi, thuế phải nộp giúp hộ kinh doanh chứng minh sự minh bạch trong hoạt động tài chính. Nếu sổ sách không rõ ràng, công an kinh tế có thể yêu cầu giải trình.
• Giấy tờ liên quan đến lao động và bảo hiểm: Nếu hộ kinh doanh có thuê nhân viên, cần cung cấp hợp đồng lao động, bảng lương và giấy tờ liên quan đến bảo hiểm xã hội. Điều này giúp chứng minh hộ kinh doanh tuân thủ quy định về lao động.
• Các giấy phép con (nếu có): Đối với một số ngành nghề đặc thù như thực phẩm, y tế, môi trường, hộ kinh doanh cần có thêm giấy phép đủ điều kiện kinh doanh. Nếu thiếu các giấy phép này, hộ kinh doanh có thể bị đình chỉ hoạt động.

Hiện nay, các đoàn kiểm tra đều được cập nhật trên hệ thống quản lý rủi ro số theo quy định mới. Chủ hộ có quyền quét mã QR trên quyết định kiểm tra để xác thực danh tính cán bộ, đảm bảo tính minh bạch theo Luật Công an nhân dân 2018 (sửa đổi 2023).

Xem thêm: Hộ kinh doanh có được kinh doanh vàng và trang sức không?

5. Quyền và nghĩa vụ của chủ hộ khi làm việc với Công an kinh tế

Chủ hộ kinh doanh có quyền: Yêu cầu xem thẻ ngành, quyết định kiểm tra và biên bản làm việc; Từ chối cung cấp thông tin ngoài phạm vi; Khiếu nại nếu kiểm tra vi phạm quy trình theo Hiến pháp 2013.

Nghĩa vụ: Hợp tác cung cấp hồ sơ hợp pháp, không cản trở hoạt động kiểm tra theo Thông tư 11/2025/TT-BCA. Nếu bị thu giữ hàng hóa, phải nhận bản sao biên bản ngay lập tức.

6. Câu hỏi thường gặp

Công an kinh tế có được kiểm tra đột xuất vào ban đêm không?

Chỉ khi có căn cứ cho rằng tài liệu, tang vật tội phạm đang bị tiêu hủy hoặc có hành vi phạm tội quả tang theo Luật Công an nhân dân 2018. Thông thường, việc kiểm tra phải thực hiện trong giờ hành chính.

Tôi có quyền từ chối cho Công an kinh tế vào nhà nếu không có lệnh không?

Có, nếu việc kiểm tra không có quyết định/lệnh hợp pháp bằng văn bản của người có thẩm quyền theo Thông tư 11/2025/TT-BCA. Bạn có quyền yêu cầu xem thẻ ngành và quyết định kiểm tra.

Công an kinh tế có quyền thu giữ hàng hóa ngay lập tức không?

Chỉ được thu giữ khi có biên bản tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm và phải cung cấp bản sao biên bản cho chủ hộ ngay tại thời điểm đó, theo quy định của Luật Công an nhân dân 2018.

Công an kinh tế có thể đình chỉ hoạt động của hộ kinh doanh không?

Có, nhưng chỉ trong trường hợp hộ kinh doanh vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật, chẳng hạn như kinh doanh hàng cấm, trốn thuế hoặc gây ảnh hưởng lớn đến trật tự kinh tế theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Việc đình chỉ phải có quyết định chính thức từ cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ đúng quy trình pháp luật.

Công an kinh tế có được thu giữ hồ sơ, giấy tờ của hộ kinh doanh không?

Không, trừ khi có quyết định tạm giữ hoặc thu giữ tài liệu phục vụ điều tra theo quy định pháp luật. Trong trường hợp kiểm tra thông thường, công an kinh tế chỉ có thể xem xét và yêu cầu hộ kinh doanh cung cấp tài liệu mà không được tự ý thu giữ hoặc giữ lại giấy tờ của hộ kinh doanh.

Công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh hay không? Việc hiểu rõ quyền hạn của công an kinh tế không chỉ giúp hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật mà còn tránh những hiểu lầm hoặc rủi ro không đáng có khi bị kiểm tra. ACC Long An hy vọng, qua bài viết sẽ giúp bạn có cái nhìn sâu hơn về Công an kinh tế được kiểm tra hộ kinh doanh hay không?