Hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng là một phần không thể thiếu trong quy trình thực hiện các dự án, giúp đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Việc lựa chọn hình thức phù hợp không chỉ tối ưu hóa nguồn lực mà còn giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính cho chủ đầu tư. Cùng ACC Long An tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này.

1. Các hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng được quy định rõ ràng nhằm đảm bảo dự án được thực hiện một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Theo Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020, chủ đầu tư có quyền lựa chọn các hình thức phù hợp với quy mô và đặc thù của dự án. Các hình thức chính bao gồm việc thành lập Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành hoặc khu vực, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng cho một dự án cụ thể, hoặc chủ đầu tư tự sử dụng bộ máy chuyên môn trực thuộc kết hợp với việc thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án.

Nghị định 175/2024/NĐ-CP bổ sung chi tiết về trách nhiệm của từng hình thức, nhấn mạnh rằng chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức quản lý, có thể giao một phần hoặc toàn bộ cho các đơn vị được chỉ định. Thông tư 16/2016/TT-BXD hướng dẫn cụ thể về việc lựa chọn và thành lập các ban quản lý, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động.

2. Đặc điểm nổi bật của từng hình thức quản lý

Mỗi hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng đều có những đặc điểm riêng biệt, phù hợp với các loại dự án khác nhau, giúp chủ đầu tư đưa ra quyết định chiến lược. Đầu tiên, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành hoặc khu vực thường được áp dụng cho các dự án thuộc lĩnh vực nhà nước quản lý, như giao thông, thủy lợi hoặc hạ tầng đô thị. Hình thức này tận dụng đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm rộng, với khả năng xử lý các vấn đề phức tạp nhờ sự hỗ trợ từ nguồn lực nhà nước.

Tiếp theo, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng một dự án được thành lập dành riêng cho các dự án độc lập, lớn về quy mô, nơi chủ đầu tư cần sự tập trung cao độ. Đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt, với đội ngũ được tuyển chọn dựa trên yêu cầu cụ thể của dự án, giúp rút ngắn thời gian quyết định và tăng cường sự phối hợp giữa các bên. Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020 quy định rằng ban quản lý này phải có ít nhất các chức năng cơ bản như lập báo cáo nghiên cứu khả thi và giám sát thi công.

Cuối cùng, hình thức chủ đầu tư sử dụng bộ máy chuyên môn trực thuộc kết hợp thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án phù hợp với các dự án tư nhân hoặc quy mô vừa, nơi chủ đầu tư muốn kiểm soát trực tiếp. Ở đây, bộ máy nội bộ xử lý các công việc hành chính, trong khi đơn vị tư vấn cung cấp chuyên môn kỹ thuật, theo hướng dẫn của Thông tư 16/2016/TT-BXD. Hình thức này tiết kiệm chi phí ban đầu nhưng đòi hỏi chủ đầu tư phải có năng lực quản lý tốt để tránh xung đột lợi ích.

Xem thêm: Nội dung thẩm định dự an đầu tư xây dựng gồm?

3. Lựa chọn hình thức quản lý phù hợp với dự án

Việc lựa chọn hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng đòi hỏi chủ đầu tư phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như quy mô dự án, nguồn lực tài chính và mức độ phức tạp kỹ thuật. Đối với các dự án nhà nước hoặc liên quan đến hạ tầng công cộng, Ban quản lý chuyên ngành thường là lựa chọn ưu tiên nhờ khả năng tiếp cận nguồn lực lớn và kinh nghiệm phong phú, như được nêu trong Nghị định 175/2024/NĐ-CP. Hình thức này giúp đảm bảo tính nhất quán với các chính sách quốc gia, giảm thiểu rủi ro pháp lý từ sự không đồng bộ.

Ngược lại, với các dự án tư nhân có thời gian thực hiện ngắn, Ban quản lý một dự án sẽ hiệu quả hơn, cho phép tùy chỉnh theo nhu cầu cụ thể và tăng tốc độ triển khai. Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020 nhấn mạnh rằng chủ đầu tư phải đánh giá năng lực của ban quản lý trước khi thành lập, bao gồm cả việc kiểm tra điều kiện nhân sự và thiết bị.

Trong trường hợp dự án có yếu tố quốc tế hoặc yêu cầu chuyên môn cao, việc kết hợp bộ máy trực thuộc với tư vấn bên ngoài là giải pháp linh hoạt, giúp bổ sung kiến thức mà không làm tăng gánh nặng tổ chức. Thông tư 16/2016/TT-BXD cung cấp hướng dẫn về tiêu chí lựa chọn đơn vị tư vấn, như chứng chỉ hành nghề và kinh nghiệm thực tế. Chủ đầu tư cần lập kế hoạch lựa chọn dựa trên phân tích SWOT, đảm bảo hình thức được chọn không chỉ phù hợp mà còn hỗ trợ mục tiêu dài hạn của dự án.

Xem thêm: Chi phí tư vấn đầu tư xây dựng bao gồm chi phí gì?

4. Trách nhiệm và quyền hạn trong quản lý dự án

Chủ đầu tư đóng vai trò trung tâm trong mọi hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng, với trách nhiệm thực hiện hoặc giao phó cho các đơn vị liên quan, theo quy định tại Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020. Cụ thể, chủ đầu tư phải phê duyệt kế hoạch quản lý, giám sát tiến độ và đảm bảo an toàn lao động, đồng thời chịu trách nhiệm pháp lý về chất lượng công trình cuối cùng. Trong hình thức sử dụng Ban quản lý chuyên ngành, chủ đầu tư có quyền chỉ đạo nhưng phải phối hợp chặt chẽ để tránh chồng chéo nhiệm vụ.

Đối với Ban quản lý một dự án, trách nhiệm bao gồm việc tuyển dụng và đào tạo nhân sự, đảm bảo ban quản lý thực hiện đầy đủ các giai đoạn từ thiết kế đến nghiệm thu. Khi thuê tư vấn quản lý dự án, chủ đầu tư cần ký hợp đồng rõ ràng về phạm vi công việc, theo hướng dẫn của Thông tư 16/2016/TT-BXD, để tránh tranh chấp về trách nhiệm. Ngoài ra, nếu dự án sử dụng tổng thầu, chủ đầu tư có thể giao một phần quản lý cho tổng thầu, nhưng vẫn phải kiểm tra định kỳ để đảm bảo tuân thủ. Quyền hạn của chủ đầu tư bao gồm việc điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết, nhưng phải dựa trên cơ sở pháp lý để tránh lạm dụng.

5. Câu hỏi thường gặp

Hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng nào phù hợp với dự án tư nhân nhỏ?

Đối với dự án tư nhân quy mô nhỏ, hình thức chủ đầu tư sử dụng bộ máy chuyên môn trực thuộc kết hợp thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án là lựa chọn phù hợp nhất, theo Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020. Hình thức này giúp tiết kiệm chi phí thành lập ban quản lý riêng, đồng thời tận dụng chuyên môn từ đơn vị tư vấn để xử lý các khâu kỹ thuật phức tạp.

Ban quản lý dự án chuyên ngành có thể quản lý dự án tư nhân không?

Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành hoặc khu vực chủ yếu dành cho dự án nhà nước hoặc công ích, theo quy định tại Thông tư 16/2016/TT-BXD, và không được khuyến khích cho dự án tư nhân do tính chất chuyên biệt. Tuy nhiên, nếu dự án tư nhân có yếu tố công cộng, chủ đầu tư có thể đề xuất sử dụng dưới sự phê duyệt của cơ quan nhà nước.

Làm thế nào để thay đổi hình thức quản lý trong quá trình dự án?

Việc thay đổi hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng phải được chủ đầu tư đề xuất và phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền, dựa trên Luật Xây dựng 2014 sửa đổi năm 2020. Quy trình bao gồm đánh giá lý do thay đổi, như thay đổi quy mô dự án, và lập báo cáo chi tiết gửi cơ quan quản lý theo Nghị định 175/2024/NĐ-CP. Thay đổi chỉ được chấp thuận nếu không ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng, đồng thời phải thông báo cho các bên liên quan.

Hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng quyết định sự thành bại của mọi dự án, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật và thực tiễn để tránh rủi ro không đáng có. Để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thực hiện, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay, đội ngũ chuyên gia sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong mọi bước đi.