Không ký hợp đồng lao động là một tình huống phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho cả người lao động và doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi cơ bản như lương thưởng, bảo hiểm và thời gian làm việc. Việc thiếu hợp đồng bằng văn bản không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn khiến người lao động dễ bị thiệt thòi trong các tranh chấp. Cùng ACC Long An tìm hiểu chi tiết qua bài viết này.

1. Công ty không ký hợp đồng lao động xử lý thế nào?

Khi công ty không ký hợp đồng lao động bằng văn bản với người lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, đây được coi là hành vi vi phạm nghiêm trọng theo quy định tại Bộ luật Lao động năm 2019. Người lao động cần chủ động thu thập bằng chứng về mối quan hệ lao động, chẳng hạn như bảng chấm công, chứng từ lương hoặc email giao việc, để chứng minh sự tồn tại của quan hệ lao động thực tế.

Sau đó, người lao động có thể gửi khiếu nại trực tiếp đến ban lãnh đạo công ty, yêu cầu ký hợp đồng bằng văn bản ngay lập tức. Nếu công ty vẫn từ chối, bước tiếp theo là liên hệ với Thanh tra lao động địa phương để được hỗ trợ kiểm tra và xử lý. Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, công ty có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 6 triệu đến 10 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi đối với tổ chức, đồng thời buộc phải ký hợp đồng lao động.

2. Quyền lợi của người lao động bị ảnh hưởng khi không ký hợp đồng lao động

Việc không ký hợp đồng lao động bằng văn bản khiến người lao động mất đi sự bảo vệ pháp lý toàn diện theo Bộ luật Lao động năm 2019, đặc biệt là các quyền cơ bản như chế độ làm việc, nghỉ phép và bảo hiểm xã hội. Không có hợp đồng, người lao động khó chứng minh thời gian làm việc thực tế, dẫn đến tình trạng bị sa thải bất ngờ mà không nhận được trợ cấp thôi việc hoặc mất quyền khiếu nại về giờ làm thêm không được trả lương.

Theo quy định, hợp đồng lao động là cơ sở để xác định các điều khoản cụ thể như mức lương tối thiểu vùng, thời giờ làm việc không quá 8 giờ/ngày và quyền nghỉ hàng năm ít nhất 12 ngày. Trong trường hợp tranh chấp, tòa án sẽ dựa vào bằng chứng gián tiếp để công nhận quan hệ lao động, nhưng quá trình này thường kéo dài và tốn kém.

Xem thêm: Thủ tục chuyển đổi thành doanh nghiệp chế xuất chuẩn

3. Trách nhiệm pháp lý của công ty khi không ký hợp đồng lao động

Công ty vi phạm khi không ký hợp đồng lao động bằng văn bản sẽ phải chịu trách nhiệm theo Bộ luật Lao động năm 2019, bao gồm cả hình thức xử phạt hành chính và dân sự. Cụ thể, Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định mức phạt tiền đối với tổ chức từ 12 triệu đến 20 triệu đồng, tùy thuộc vào số lượng người lao động bị ảnh hưởng và thời gian vi phạm.

Ngoài phạt tiền, công ty còn bị buộc ký hợp đồng lao động bằng văn bản với người lao động, đồng thời bồi thường các khoản thiệt hại phát sinh như lương làm thêm hoặc bảo hiểm chưa đóng. Nếu vi phạm kéo dài, công ty có thể đối mặt với đình chỉ hoạt động kinh doanh tạm thời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hoạt động sản xuất.

Trong thực tiễn, các cơ quan thanh tra lao động thường tiến hành kiểm tra đột xuất dựa trên khiếu nại, dẫn đến việc công ty phải nộp phạt và khắc phục ngay lập tức. Hơn nữa, người lao động có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại cá nhân, chẳng hạn như chi phí y tế nếu không có bảo hiểm, và tòa án sẽ hỗ trợ dựa trên bằng chứng.

Xem thêm: Thủ tục chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân chi tiết

4. Các biện pháp khắc phục và phòng ngừa tình trạng không ký hợp đồng lao động

Để khắc phục tình trạng không ký hợp đồng lao động, người lao động và công ty cần phối hợp thực hiện các biện pháp cụ thể nhằm tuân thủ pháp luật.

Đầu tiên, công ty nên tổ chức đào tạo nội bộ về Bộ luật Lao động năm 2019 để nhân sự hành chính nắm rõ nghĩa vụ ký hợp đồng trong vòng 30 ngày kể từ khi người lao động bắt đầu làm việc. Người lao động có thể tự bảo vệ bằng cách yêu cầu văn bản xác nhận quan hệ lao động ngay từ đầu, đồng thời lưu giữ tất cả tài liệu liên quan.

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, sau khi bị xử phạt, công ty phải báo cáo khắc phục và có thể bị giám sát định kỳ để tránh tái phạm. Về phòng ngừa, doanh nghiệp lớn thường áp dụng phần mềm quản lý nhân sự để tự động nhắc nhở ký hợp đồng, trong khi người lao động nên tham khảo ý kiến luật sư lao động để hiểu rõ quyền lợi.

Trong bối cảnh kinh tế số, nhiều startup gặp vấn đề này do làm việc từ xa, nhưng pháp luật vẫn yêu cầu hợp đồng bằng văn bản hoặc điện tử có giá trị pháp lý tương đương. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn thúc đẩy mối quan hệ lao động bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho cả hai bên.

5. Câu hỏi thường gặp

Không ký hợp đồng lao động có bị sa thải dễ dàng không?

Có, khi không ký hợp đồng lao động, người lao động dễ bị sa thải mà không có lý do chính đáng hoặc bồi thường theo Bộ luật Lao động năm 2019. Công ty có thể chấm dứt quan hệ mà không cần thông báo trước 45 ngày như quy định cho hợp đồng xác định thời hạn, dẫn đến mất trợ cấp thôi việc ít nhất 1/2 tháng lương cho mỗi năm làm việc.

Công ty không ký hợp đồng lao động có phải đóng bảo hiểm xã hội không?

Có, công ty vẫn phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động ngay cả khi không ký hợp đồng lao động bằng văn bản, dựa trên quan hệ lao động thực tế theo Bộ luật Lao động năm 2019. Nếu không đóng, công ty bị phạt từ 12% đến 15% tổng quỹ lương theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, và người lao động có quyền yêu cầu truy đóng retroactively với lãi phạt.

Làm thế nào để yêu cầu ký hợp đồng lao động sau khi đã làm việc lâu?

Người lao động có thể gửi văn bản yêu cầu ký hợp đồng lao động bằng văn bản đến công ty, kèm bằng chứng làm việc theo Bộ luật Lao động năm 2019. Nếu từ chối, liên hệ Thanh tra lao động địa phương để hòa giải, nơi công ty bị buộc ký trong thời hạn quy định.

Không ký hợp đồng lao động không chỉ là sai lầm của công ty mà còn là rủi ro lớn cho người lao động, đòi hỏi hành động kịp thời để bảo vệ quyền lợi theo pháp luật. Việc hiểu rõ quy định từ Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định 12/2022/NĐ-CP sẽ giúp bạn tránh thiệt thòi không đáng có. Để được tư vấn miễn phí và xử lý hiệu quả, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay.