Trong quản trị nhân sự, tối ưu hóa chi phí bảo hiểm là bài toán nan giải. Nhiều doanh nghiệp và người lao động thỏa thuận để không phải trích đóng BHXH. Tuy nhiên, nếu không nắm vững quy định pháp luật, việc ký mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm có thể dẫn đến những khoản phạt khổng lồ và rủi ro bị truy thu thuế. Bài viết này ACC Long An sẽ chỉ ra các trường hợp hợp pháp và cung cấp mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm an toàn nhất.

1. Có được phép ký hợp đồng lao động mà không đóng bảo hiểm không?

Theo Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024, việc ký hợp đồng lao động mà không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) chỉ được phép trong một số trường hợp cụ thể, nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật mà không lách luật.

Hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm xã hội là công cụ pháp lý quan trọng, giúp xác định rõ quyền và nghĩa vụ của người lao động và người sử dụng lao động trong các trường hợp được pháp luật cho phép miễn đóng bảo hiểm. Doanh nghiệp không được tự ý thỏa thuận “không đóng” để tối ưu chi phí, vì điều này có thể bị coi là trốn tránh nghĩa vụ, dẫn đến xử phạt nghiêm khắc.

Thay vào đó, cần dựa trên các quy định rõ ràng để tránh rủi ro pháp lý, đặc biệt với hệ thống liên thông dữ liệu giữa cơ quan Thuế và BHXH đã hoàn tất từ năm 2024.

2. Trường hợp hợp pháp không phải đóng bảo hiểm xã hội

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định rõ các trường hợp miễn đóng BHXH, giúp doanh nghiệp linh hoạt trong quản lý nhân sự ngắn hạn hoặc đặc thù. Dưới đây là ba trường hợp chính, dựa trên Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Bộ luật Lao động 2019.

2.1. Người lao động đang hưởng lương hưu hàng tháng

Đối với người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu và đang hưởng lương hưu hàng tháng theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp không bắt buộc đóng BHXH khi ký hợp đồng lao động. Trường hợp này thường áp dụng cho lao động có kinh nghiệm cao, như cố vấn hoặc chuyên gia. Hợp đồng cần ghi rõ thông tin về tình trạng hưởng lương hưu (kèm sổ hưu trí làm chứng minh) để tránh tranh chấp, đồng thời đảm bảo quyền lợi khác như lương, thưởng và nghỉ phép.

2.2. Người lao động làm việc theo hợp đồng dưới 1 tháng

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (cập nhật từ Luật 2014), hợp đồng lao động có thời hạn dưới 1 tháng hoặc hợp đồng thử việc riêng lẻ không bắt buộc tham gia BHXH. Điều này phù hợp với công việc thời vụ, dự án ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu gia hạn hợp đồng dẫn đến tổng thời gian vượt 1 tháng, doanh nghiệp phải đóng BHXH ngay lập tức để tránh vi phạm. Hợp đồng cần nêu rõ thời hạn cụ thể (không quá 30 ngày) và nội dung công việc để phân biệt với quan hệ lao động dài hạn.

2.3. Người lao động đã tham gia BHXH tại nơi làm việc khác

Nếu người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc tại một nơi làm việc chính (ví dụ: công việc toàn thời gian), thì hợp đồng tại doanh nghiệp thứ hai không cần đóng thêm BHXH, theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Doanh nghiệp phải lưu trữ hồ sơ chứng minh (như quyết định tham gia BHXH từ nơi khác) để đối phó với thanh tra. Trường hợp này thường áp dụng cho lao động bán thời gian hoặc kiêm nhiệm.

3. Mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm chuẩn pháp lý

Mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm mới nhất cần được soạn thảo rõ ràng, minh bạch, nêu cụ thể thời hạn, công việc và căn cứ pháp lý miễn đóng BHXH theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Dưới đây là mẫu hợp đồng thời vụ chuẩn, phù hợp với các trường hợp hợp pháp.

3.1. Tải mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm

Tải xuống PDF | Tải xuống Word

3.2. Các điều khoản về cam kết tự chịu trách nhiệm bảo hiểm

Trong hợp đồng, cần thêm điều khoản cam kết: “Bên B xác nhận thuộc trường hợp miễn đóng BHXH theo Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (ví dụ: đang hưởng lương hưu hoặc hợp đồng dưới 1 tháng).

Bên B tự chịu trách nhiệm về bảo hiểm y tế, thất nghiệp và các quyền lợi cá nhân khác. Bên A sẽ chi trả phần bảo hiểm tương đương trực tiếp vào lương nếu thỏa thuận.” Điều này giúp doanh nghiệp miễn trừ trách nhiệm pháp lý.

Xem thêm: Mẫu hợp đồng lao động giáo viên mới nhất

4. Giải pháp thay thế: Hợp đồng khoán việc và Hợp đồng dịch vụ

Thay vì rủi ro với hợp đồng lao động, doanh nghiệp có thể sử dụng hợp đồng khoán việc hoặc hợp đồng dịch vụ cá nhân, không bắt buộc đóng BHXH theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Hợp đồng khoán việc tập trung vào kết quả cuối cùng (không quản lý giờ giấc), phù hợp công việc thời vụ. Hợp đồng dịch vụ nhấn mạnh nhiệm vụ cụ thể, như tư vấn hoặc dự án độc lập. Cả hai loại cần ghi rõ “Đây không phải quan hệ lao động” để tránh bị thanh tra xác định là trốn BHXH.

5. Rủi ro pháp lý và mức phạt khi trốn đóng BHXH cho nhân viên

Việc trốn đóng BHXH có thể dẫn đến phạt hành chính theo Nghị định hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội 2024, lên đến hàng trăm triệu đồng, cộng truy thu toàn bộ số tiền BHXH kèm lãi chậm nộp.

Hơn nữa, với liên thông dữ liệu giữa Thuế và BHXH từ năm 2024, mọi sai lệch giữa quyết toán thuế TNDN và danh sách BHXH sẽ bị tự động phát hiện. Hành vi tái phạm hoặc số tiền lớn có thể bị truy cứu hình sự theo Bộ luật Hình sự. Doanh nghiệp nên ưu tiên giải pháp đúng luật để tránh rủi ro.

6. Cách hạch toán lương cho người lao động không đóng bảo hiểm

Khi hạch toán lương cho hợp đồng không đóng BHXH, doanh nghiệp khấu trừ thuế TNCN theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007: 10% nếu thu nhập từ 2.000.000đ/lần trở lên đối với hợp đồng dưới 3 tháng hoặc khoán việc.

Phần BHXH tiết kiệm có thể thỏa thuận chi trả trực tiếp vào lương “nét”, nhưng phải ghi rõ trong hợp đồng và hạch toán như chi phí nhân sự. Sử dụng phần mềm kế toán để theo dõi, đảm bảo khớp với báo cáo thuế.

Lưu ý khi soạn thảo hợp đồng để tránh bị truy thu bảo hiểm:

• Phải ghi rõ căn cứ pháp lý lý do không đóng bảo hiểm (VD: Đang hưởng lương hưu).
• Số tiền bảo hiểm phải được chi trả trực tiếp vào lương (tùy trường hợp thỏa thuận).
• Công việc không mang tính chất điều hành, kiểm soát thời gian chặt chẽ như nhân viên chính thức nếu dùng hợp đồng dịch vụ.
• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh (Sổ hưu trí, hợp đồng lao động ở nơi thứ nhất…).

Hợp đồng điện tử được khuyến khích theo Luật Giao dịch điện tử, với chữ ký số để tăng tính pháp lý và dễ quản lý.

7. Câu hỏi thường gặp

Người lao động tự nguyện viết đơn không đóng bảo hiểm thì công ty có bị phạt không?

Có. Việc đóng BHXH là nghĩa vụ bắt buộc của pháp luật theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, không thể thay đổi bằng thỏa thuận dân sự hay đơn tự nguyện của người lao động.

Ký hợp đồng thử việc có phải đóng bảo hiểm không?

Tùy vào loại hợp đồng. Nếu ký hợp đồng thử việc riêng lẻ thì không bắt buộc đóng BHXH theo khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Nếu thử việc ghi trong hợp đồng lao động chính thức thì phải đóng bảo hiểm theo quy định.

Thuế TNCN đối với hợp đồng không đóng bảo hiểm tính thế nào?

Đối với hợp đồng dưới 3 tháng hoặc hợp đồng khoán việc, doanh nghiệp phải khấu trừ 10% thuế TNCN trước khi chi trả nếu tổng thu nhập từ 2.000.000đ/lần trở lên, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007.

Hợp đồng khoán việc có bị coi là hợp đồng lao động không?

Có thể, nếu công việc chịu sự quản lý chặt chẽ về giờ giấc và điều hành. Theo Bộ luật Lao động 2019, cần phân biệt rõ để tránh bị truy thu BHXH.

Doanh nghiệp có thể ký hợp đồng không đóng BHXH cho lao động nước ngoài không?

Tùy trường hợp, nhưng lao động nước ngoài thường bắt buộc tham gia BHXH theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 nếu làm việc trên 1 tháng. Cần kiểm tra visa và hợp đồng cụ thể.

Mẫu hợp đồng lao động không đóng bảo hiểm là một công cụ thiết yếu giúp doanh nghiệp và người lao động tuân thủ đúng quy định pháp luật Việt Nam. Việc soạn thảo hợp đồng cần đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, và phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành như Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ soạn thảo hợp đồng đúng chuẩn, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý.