Phân bổ vốn đầu tư công là một trong những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Việc thực hiện đúng nguyên tắc này không chỉ đảm bảo tính minh bạch mà còn tối ưu hóa nguồn lực công, tránh lãng phí và hỗ trợ các dự án chiến lược. Cùng ACC Long An khám phá sâu hơn về chủ đề này.

1. Nguyên tắc phân bổ vốn đầu tư công

Việc phân bổ vốn đầu tư công phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản được quy định tại Luật Đầu tư công , nhằm đảm bảo quản lý nhà nước về đầu tư công một cách tập trung, thống nhất về mục tiêu, cơ chế và chính sách.

Nguyên tắc đầu tiên là bảo đảm tính minh bạch và công khai, giúp các cơ quan liên quan dễ dàng giám sát và kiểm tra, từ đó giảm thiểu rủi ro tham nhũng hoặc sử dụng sai mục đích. Đồng thời, nguyên tắc này nhấn mạnh việc phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công để thu hút đầu tư tư nhân, huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia phát triển kinh tế.

Ngoài ra, tăng cường phân cấp, phân quyền cho các bộ, ngành và địa phương là yếu tố quan trọng, cho phép họ chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện, đồng thời rà soát cắt giảm thủ tục hành chính theo quy định pháp luật. Những nguyên tắc này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững, đặc biệt trong giai đoạn 2021-2025 và 2026-2030 như được nêu tại Quyết định số 26/2020/QĐ-TTg và Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15.

2. Tiêu chí phân bổ vốn đầu tư công

Tiêu chí phân bổ vốn đầu tư công được xây dựng dựa trên các yếu tố cụ thể để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả, theo quy định tại Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 cho giai đoạn 2026-2030.

Đầu tiên, ưu tiên các dự án có tính cấp bách, như những công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ an sinh xã hội hoặc ứng phó biến đổi khí hậu, giúp giải quyết kịp thời các vấn đề phát triển quốc gia.

Thứ hai, tiêu chí đánh giá dựa trên khả năng hoàn thành và đưa vào sử dụng, tránh tình trạng dự án kéo dài dẫn đến lãng phí vốn. Các dự án quan trọng quốc gia hoặc chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được ưu tiên cao hơn, vì chúng mang lại lợi ích lan tỏa rộng rãi, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực.

Ngoài ra, tiêu chí còn xem xét đến hiệu quả kinh tế – xã hội, bao gồm tỷ suất hoàn vốn nội bộ và tác động đến việc làm, giảm nghèo. Quyết định số 26/2020/QĐ-TTg bổ sung chi tiết các tiêu chí này cho giai đoạn trước, nhấn mạnh việc phân bổ dựa trên năng lực quản lý của đơn vị thực hiện.

Xem thêm: Mối quan hệ giữa đầu tư công và nợ công

3. Định mức phân bổ vốn đầu tư công

Định mức phân bổ vốn đầu tư công được quy định rõ ràng để kiểm soát chặt chẽ nguồn ngân sách nhà nước, theo Luật Đầu tư công  và các văn bản hướng dẫn liên quan. Định mức cơ bản tập trung vào việc phân bổ theo tỷ lệ phần trăm ngân sách hàng năm, ưu tiên nguồn dự phòng, tăng thu và tiết kiệm chi như nêu tại Nghị định số 149/2025/NĐ-CP.

Cụ thể, định mức cho các chương trình mục tiêu quốc gia có thể lên đến 30-50% tùy theo quy mô, đảm bảo đủ vốn để hoàn thành các nhiệm vụ then chốt. Đối với dự án khẩn cấp hoặc quan trọng quốc gia, định mức được điều chỉnh linh hoạt nhưng phải tuân thủ giới hạn tổng thể ngân sách, tránh vượt quá khả năng chi trả.

Trong giai đoạn 2026-2030, Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 quy định định mức cụ thể hơn, nhấn mạnh việc hoàn trả vốn ứng trước cho các dự án đã bàn giao nhưng chưa đủ vốn.

Xem thêm: Đầu tư công nghệ là gì?

4. Thứ tự ưu tiên trong phân bổ vốn đầu tư công

Thứ tự ưu tiên phân bổ vốn đầu tư công được sắp xếp logic để đảm bảo tính cấp thiết và hiệu quả sử dụng nguồn lực, theo các quy định tại Luật Đầu tư công . Trước hết, ưu tiên các dự án đầu tư công khẩn cấp, như khắc phục thiên tai hoặc hỗ trợ y tế cộng đồng, vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia và đời sống nhân dân.

Tiếp theo là chương trình mục tiêu quốc gia và dự án quan trọng quốc gia, vốn đóng vai trò động lực cho tăng trưởng kinh tế, chẳng hạn như xây dựng hạ tầng giao thông liên vùng.

Thứ ba, hoàn trả vốn ứng trước cho các dự án đã hoàn thành và bàn giao sử dụng nhưng chưa bố trí đủ vốn, nhằm tránh nợ đọng và duy trì dòng vốn luân chuyển. Cuối cùng, các dự án khác được xem xét dựa trên tiêu chí hiệu quả, theo hướng dẫn của Quyết định số 26/2020/QĐ-TTg cho giai đoạn 2021-2025 và Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 cho giai đoạn sau.

5. Câu hỏi thường gặp

Phân bổ vốn đầu tư công có tuân thủ nguyên tắc nào chính?

Việc phân bổ vốn đầu tư công phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản theo Luật Đầu tư công , bao gồm quản lý tập trung, thống nhất mục tiêu và chính sách, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt đầu tư tư nhân. Nguyên tắc phân cấp, phân quyền cho địa phương giúp tăng tính chủ động, trong khi rà soát thủ tục hành chính đảm bảo hiệu quả.

Tiêu chí ưu tiên phân bổ vốn đầu tư công là gì?

Tiêu chí ưu tiên bao gồm tính cấp bách của dự án, hiệu quả kinh tế – xã hội và khả năng hoàn thành, theo quy định tại Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15. Các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án quan trọng được ưu tiên cao, nhằm thu hút nguồn lực xã hội. Luật Đầu tư công 2024 nhấn mạnh đánh giá dựa trên tác động đến phát triển bền vững, giúp đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích và mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Làm thế nào để sử dụng nguồn dự phòng trong phân bổ vốn?

Nguồn dự phòng được sử dụng theo Nghị định số 149/2025/NĐ-CP, ưu tiên cho các dự án khẩn cấp hoặc điều chỉnh ngân sách hàng năm. Việc phân bổ phải tuân thủ thứ tự ưu tiên như hoàn trả vốn ứng trước và chương trình mục tiêu quốc gia, đảm bảo tính minh bạch qua báo cáo công khai.

Phân bổ vốn đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chiến lược phát triển quốc gia, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để đạt hiệu quả cao nhất. Để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ pháp lý kịp thời, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay, nơi đội ngũ chuyên gia sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong mọi vấn đề liên quan đến đầu tư công.