Sa thải người lao động là một thủ tục quan trọng trong quan hệ lao động, giúp doanh nghiệp duy trì kỷ luật và hiệu quả hoạt động, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người lao động theo pháp luật. Trong bối cảnh kinh tế cạnh tranh ngày càng cao, việc áp dụng đúng quy định không chỉ tránh rủi ro pháp lý mà còn thúc đẩy môi trường làm việc lành mạnh. Hãy cùng ACC Long An khám phá sâu hơn về chủ đề này.

1. Quy định về sa thải người lao động

Sa thải người lao động được quy định rõ ràng tại Bộ luật Lao động 2019, nhằm đảm bảo tính công bằng và bảo vệ quyền lợi của cả doanh nghiệp lẫn người lao động. Theo Điều 36 của Bộ luật Lao động 2019, sa thải là hình thức chấm dứt hợp đồng lao động do người sử dụng lao động quyết định, nhưng chỉ áp dụng trong các trường hợp cụ thể để tránh lạm dụng. Điều này nhấn mạnh rằng việc sa thải phải dựa trên các lý do chính đáng, được nêu tại Điều 37, bao gồm hành vi vi phạm kỷ luật lao động nghiêm trọng hoặc các trường hợp khác như sa thải do tổ chức lại lao động theo Điều 41.

Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định chi tiết về việc thực hiện các điều khoản này, yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh rõ ràng lý do sa thải để tránh tranh chấp. Ví dụ, nếu người lao động vi phạm các quy tắc an toàn lao động dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể áp dụng sa thải, nhưng phải tuân thủ quy trình tại Điều 38. Trong trường hợp có sự khác biệt giữa các địa phương, thẩm quyền quyết định thuộc về Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố, dựa trên Thông tư 28/2020/TT-BLĐTBXH hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động.

2. Lý do hợp pháp để sa thải người lao động

Để thực hiện sa thải người lao động một cách hợp pháp, doanh nghiệp phải dựa vào các lý do được Bộ luật Lao động 2019 quy định tại Điều 37, giúp tránh các tranh chấp không đáng có. Cụ thể, lý do đầu tiên là vi phạm kỷ luật lao động nghiêm trọng, chẳng hạn như tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc gây rối trật tự làm việc, được chi tiết hóa tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 5.

Một lý do khác là do năng lực không đáp ứng yêu cầu công việc, nhưng phải có bằng chứng rõ ràng qua đánh giá định kỳ, như quy định tại Điều 41 về tổ chức lại lao động. Ngoài ra, sa thải người lao động có thể xảy ra do lý do kinh tế, chẳng hạn như cắt giảm nhân sự theo Điều 43, nhưng doanh nghiệp phải chứng minh tình hình tài chính qua báo cáo tài chính được kiểm toán, theo hướng dẫn của Thông tư 28/2020/TT-BLĐTBXH.

Nếu lý do liên quan đến sức khỏe, như người lao động không đủ điều kiện làm việc theo Điều 37, khoản 3, thì phải có giấy xác nhận từ cơ quan y tế có thẩm quyền, như bệnh viện cấp tỉnh. Các lý do này đảm bảo rằng sa thải người lao động không bị lạm dụng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các biện pháp hỗ trợ như đào tạo lại trước khi quyết định cuối cùng.

Xem thêm: Thủ tục thay đổi giám đốc chuẩn quy định chi tiết

3. Quy trình sa thải người lao động

Quy trình sa thải người lao động cần được thực hiện nghiêm ngặt để tuân thủ pháp luật, dựa trên Bộ luật Lao động 2019, Điều 38, nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động và tránh các vụ kiện tụng.

Bước 1: Xác định lý do sa thải

Trước tiên, doanh nghiệp phải thu thập bằng chứng cụ thể về lý do sa thải, chẳng hạn như biên bản vi phạm kỷ luật hoặc báo cáo đánh giá hiệu suất. Điều này giúp đảm bảo rằng quyết định dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc, theo quy định tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 6, và tránh các tranh chấp không cần thiết.

Bước 2: Thông báo cho người lao động

Sau khi xác định lý do, doanh nghiệp phải gửi thông báo bằng văn bản ít nhất 45 ngày trước, theo Điều 38 của Bộ luật Lao động 2019, để người lao động có thời gian chuẩn bị. Thông báo phải nêu rõ lý do cụ thể, như vi phạm Điều 37, và các quyền lợi liên quan, chẳng hạn như bồi thường theo Thông tư 28/2020/TT-BLĐTBXH.

Bước 3: Thực hiện quyết định và thanh lý hợp đồng

Sau thời hạn thông báo, doanh nghiệp tiến hành thanh lý hợp đồng theo Điều 42, bao gồm thanh toán đầy đủ lương, trợ cấp thất nghiệp và các khoản bồi thường khác. Quyết định sa thải phải được lưu trữ và báo cáo cho Sở Lao động – Thương binh và Xã hội theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 10, để đảm bảo tính hợp pháp.

Bước 4: Theo dõi hậu quả và hỗ trợ

Sau khi sa thải, doanh nghiệp cần hỗ trợ người lao động đăng ký trợ cấp thất nghiệp theo Luật Việc làm 2025, để họ có cơ hội tìm việc mới.

Xem thêm: Tại sao công ty hợp danh không được chuyển đổi loại hình? Tìm hiểu

4. Hậu quả pháp lý nếu sa thải người lao động sai quy định

Việc thực hiện sa thải người lao động không đúng quy định có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng, như tranh chấp lao động và bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Lao động 2019, Điều 44.

Cụ thể, nếu doanh nghiệp sa thải mà không có lý do hợp pháp theo Điều 37, người lao động có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh, dựa trên Luật tố tụng hành chính 2015, sửa đổi năm 2020. Hậu quả có thể bao gồm buộc khôi phục hợp đồng lao động và bồi thường từ 2 đến 6 tháng lương, theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 12. Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị phạt hành chính từ 20.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng.

Sa thải người lao động sai cách không chỉ làm giảm uy tín mà còn ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, vì vậy doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến chuyên gia để tránh rủi ro. Ngoài ra, các trường hợp tái diễn có thể dẫn đến kiểm tra định kỳ từ Thanh tra lao động, theo Thông tư 28/2020/TT-BLĐTBXH, nhằm đảm bảo tuân thủ lâu dài.

5. Câu hỏi thường gặp

Sa thải người lao động có thể bị khiếu nại như thế nào?

Người lao động có quyền khiếu nại quyết định sa thải trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận thông báo, theo Luật Khiếu nại 2011, sửa đổi năm 2020. Họ cần nộp đơn đến Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh, nơi doanh nghiệp đăng ký, và cơ quan này sẽ xem xét bằng chứng để giải quyết tranh chấp.

Sa thải người lao động do lý do kinh tế cần điều kiện gì?

Để sa thải do lý do kinh tế, doanh nghiệp phải chứng minh tình hình tài chính khó khăn qua báo cáo kiểm toán, theo Điều 41 của Bộ luật Lao động 2019. Họ cần thông báo cho người lao động ít nhất 45 ngày và hỗ trợ tìm việc mới qua Trung tâm Giới thiệu việc làm, đồng thời thanh toán trợ cấp thất nghiệp theo Luật Việc làm 2025.

Sa thải người lao động có ảnh hưởng đến bảo hiểm xã hội không?

Khi sa thải, người lao động vẫn được hưởng quyền lợi bảo hiểm xã hội, bao gồm trợ cấp thất nghiệp theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Doanh nghiệp phải hoàn tất thủ tục chuyển hồ sơ bảo hiểm cho cơ quan bảo hiểm trong vòng 15 ngày, giúp người lao động tiếp tục nhận hỗ trợ tài chính trong thời gian tìm việc.

Sa thải người lao động là vấn đề quan trọng mà mọi doanh nghiệp cần nắm vững để tránh rủi ro pháp lý, đồng thời bảo vệ quyền lợi của nhân viên. Với sự hỗ trợ từ các chuyên gia, bạn có thể áp dụng các quy định một cách hiệu quả. Hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí và giải quyết các vấn đề liên quan một cách nhanh chóng.