Mở công ty nhưng không đóng bảo hiểm là câu hỏi phổ biến đối với các chủ doanh nghiệp mới, đặc biệt khi họ đang bận rộn với thủ tục thành lập. Việc bỏ qua bảo hiểm xã hội có thể mang lại lợi ích ngắn hạn về chi phí, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lớn về pháp lý và quyền lợi người lao động. Hiểu rõ quy định sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững mà không gặp trở ngại. Cùng ACC Long An khám phá sâu hơn về vấn đề này.

1. Mở công ty nhưng không đóng bảo hiểm lao động được không?

Theo quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam, câu trả lời khẳng định là không. Việc đóng bảo hiểm cho người lao động là nghĩa vụ bắt buộc, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan hay thỏa thuận riêng giữa chủ doanh nghiệp và nhân viên.

Căn cứ Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người sử dụng lao động có trách nhiệm lập hồ sơ để người lao động được cấp sổ, đóng và hưởng BHXH. Mọi cá nhân làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên đều thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, do đó công ty không thể tự ý miễn trừ nghĩa vụ này.

Doanh nghiệp có nghĩa vụ hằng tháng trích từ tiền lương của người lao động theo tỷ lệ quy định để đóng cùng lúc vào quỹ bảo hiểm xã hội. Việc mở công ty nhưng không thực hiện đăng ký và đóng bảo hiểm bị coi là hành vi vi phạm pháp luật lao động, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hệ thống an sinh xã hội quốc gia.

Doanh nghiệp chỉ không phải đóng bảo hiểm trong một số tình huống đặc thù như công ty tạm ngừng hoạt động kinh doanh và đã làm thủ tục thông báo với cơ quan chức năng. Ngoài ra, nếu chủ doanh nghiệp không hưởng lương hoặc nhân sự đã tham gia BHXH tại một nơi làm việc khác, đơn vị có thể không phải thực hiện việc đóng trùng lặp nhưng phải có hồ sơ giải trình phù hợp.

2. Quy định pháp lý cụ thể về bảo hiểm lao động đối với doanh nghiệp mới

Đối với các doanh nghiệp mới thành lập, việc nắm vững các quy định về thời hạn, đối tượng và tỷ lệ đóng là yếu tố then chốt để xây dựng hệ thống quản trị nhân sự đúng chuẩn ngay từ những ngày đầu hoạt động.

• Thời hạn đăng ký và đối tượng áp dụng

Căn cứ Điều 138 Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024, doanh nghiệp phải hoàn tất thủ tục đăng ký bảo hiểm lần đầu trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng lao động đầu tiên. Đối tượng bắt buộc tham gia bao gồm toàn bộ nhân viên có hợp đồng từ 01 tháng trở lên, bao gồm cả các chức danh quản lý điều hành và lao động nước ngoài thuộc diện cấp giấy phép lao động tại Việt Nam.

• Cơ cấu tỷ lệ đóng các quỹ bảo hiểm

Tổng mức đóng bảo hiểm hiện nay được chia sẻ giữa người sử dụng lao động và người lao động trên nền tiền lương tháng làm căn cứ đóng. Trong đó, doanh nghiệp chịu trách nhiệm đóng 21,5% (gồm 14% hưu trí – tử tuất, 3% ốm đau – thai sản, 0,5% tai nạn lao động, 1% bảo hiểm thất nghiệp và 3% bảo hiểm y tế). Người lao động đóng 10,5% trích từ tiền lương hằng tháng để hoàn thiện gói bảo hiểm toàn diện.

• Trách nhiệm hồ sơ và công khai thông tin

Doanh nghiệp mới có trách nhiệm phối hợp với cơ quan BHXH trả sổ bảo hiểm cho nhân viên và xác nhận thời gian đóng khi chấm dứt hợp đồng lao động. Đồng thời, định kỳ 06 tháng, đơn vị phải niêm yết công khai thông tin về việc đóng bảo hiểm để người lao động giám sát, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ đúng các quy chuẩn của Nghị định 12/2022/NĐ-CP và Luật Bảo hiểm xã hội.

Xem thêm: Thủ tục đăng ký BHXH lần đầu cho doanh nghiệp chi tiết

3. Hậu quả pháp lý và rủi ro khi mở công ty nhưng không đóng bảo hiểm

Hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng bảo hiểm không chỉ gây thiệt hại cho người lao động mà còn đẩy doanh nghiệp vào những vòng xoáy rủi ro pháp lý nghiêm trọng, có thể làm tê liệt hoạt động kinh doanh bất cứ lúc nào.

• Chế tài hành chính và tiền lãi chậm nộp

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp có hành vi chậm đóng hoặc đóng không đủ số người quy định sẽ bị phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản, nhưng không quá 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức. Bên cạnh đó, doanh nghiệp buộc phải nộp đủ số tiền gốc còn thiếu và bị truy thu tiền lãi tính trên số tiền chậm đóng với lãi suất bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề.

• Trách nhiệm hình sự và đình chỉ hoạt động

Rủi ro cao nhất là bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội trốn đóng bảo hiểm cho người lao động. Nếu số tiền trốn đóng từ 500 triệu đồng trở lên hoặc vi phạm với số lượng lao động lớn, người đại diện pháp luật có thể bị phạt tù lên đến 07 năm và pháp nhân thương mại bị phạt tiền đến 03 tỷ đồng. Ngoài ra, việc nợ đọng bảo hiểm kéo dài dẫn đến việc bị cơ quan chức năng công khai danh sách đơn vị vi phạm trên cổng thông tin điện tử, gây mất uy tín trầm trọng với đối tác và khách hàng.

• Tranh chấp lao động và khiếu nại kéo dài

Người lao động có quyền khiếu nại đến Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ bảo hiểm. Trong trường hợp xảy ra tai nạn lao động hoặc nhân viên ốm đau, thai sản mà doanh nghiệp chưa đóng bảo hiểm, công ty sẽ phải tự chi trả toàn bộ các khoản trợ cấp tương ứng với mức mà cơ quan BHXH lẽ ra phải thanh toán. Điều này tạo ra gánh nặng tài chính bất ngờ và gây mất ổn định nội bộ, khiến doanh nghiệp khó thu hút và giữ chân nhân tài.

Xem thêm: Hướng dẫn đăng ký bảo hiểm cho công ty mới thành lập

4. Lợi ích của việc đóng bảo hiểm lao động khi mở công ty

Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm ngay từ khi mở công ty không đơn thuần là tuân thủ luật pháp, mà còn là một chiến lược đầu tư thông minh mang lại lợi ích đa chiều cho sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

• Tối ưu hóa chi phí thuế và tài chính bền vững

Các khoản tiền đóng bảo hiểm cho người lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Điều này giúp doanh nghiệp giảm bớt số thuế phải nộp hằng năm một cách hợp pháp. Việc đóng bảo hiểm đúng hạn giúp đơn vị tránh được các khoản lãi chậm nộp tích lũy và các án phạt hành chính nặng nề, từ đó giữ cho dòng tiền vận hành ổn định và không bị gián đoạn bởi các quyết định cưỡng chế từ cơ quan thuế và bảo hiểm.

• Xây dựng văn hóa doanh nghiệp và lòng trung thành

Chế độ bảo hiểm đầy đủ là minh chứng rõ nhất cho cam kết bảo vệ quyền lợi và sự quan tâm của chủ doanh nghiệp đối với đời sống nhân viên. Điều này tạo tâm lý an tâm công tác, giúp người lao động gắn bó lâu dài và cống hiến năng suất cao hơn. Trong thị trường lao động cạnh tranh, một công ty tuân thủ tốt chính sách bảo hiểm luôn có lợi thế tuyển dụng lớn hơn, giảm thiểu chi phí đào tạo lại nhân sự do biến động lao động quá cao.

• Gia tăng năng lực cạnh tranh và uy tín thương hiệu

Việc sở hữu hồ sơ bảo hiểm "sạch" là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia đấu thầu các dự án lớn, đặc biệt là các dự án có vốn ngân sách nhà nước hoặc hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia. Các đối tác lớn thường kiểm tra rất kỹ sự tuân thủ pháp luật lao động của nhà cung cấp trước khi ký kết hợp đồng. Do đó, đóng bảo hiểm đầy đủ chính là tấm vé thông hành giúp công ty mới thành lập nhanh chóng khẳng định uy tín, mở rộng quy mô và hòa nhập vào chuỗi cung ứng chuyên nghiệp.

5. Câu hỏi thường gặp

Người lao động tự đóng BHXH những tháng doanh nghiệp còn nợ được không?

Không. Đối với đối tượng thuộc diện BHXH bắt buộc, trách nhiệm đóng và trích nộp thuộc về người sử dụng lao động theo Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Người lao động không thể tự nộp tiền cho những tháng mà công ty đang nợ đọng.

Doanh nghiệp nhỏ có được giảm tỷ lệ đóng bảo hiểm không?

Hiện nay, pháp luật quy định tỷ lệ đóng bảo hiểm thống nhất cho các loại hình doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong những giai đoạn kinh tế khó khăn hoặc thiên tai, dịch bệnh, Chính phủ thường ban hành các Nghị quyết hỗ trợ tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất hoặc giảm mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho các doanh nghiệp đủ điều kiện.

Thủ tục cần thiết để đăng ký bảo hiểm khi mới mở công ty là gì?

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ gồm: Tờ khai tham gia BHXH của đơn vị (Mẫu TK3-TS), Danh sách lao động tham gia (Mẫu D02-LT) và Tờ khai cá nhân của từng nhân viên (Mẫu TK1-TS).

Mở công ty nhưng không đóng bảo hiểm không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp. Việc tuân thủ các quy định từ Bộ luật Lao động 2019, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 12/2022/NĐ-CP sẽ giúp bạn tránh rủi ro và bảo vệ quyền lợi tất cả các bên. Để nhận tư vấn chi tiết và hỗ trợ thủ tục, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay, chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong hành trình khởi nghiệp.