Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam đang trở thành một phần quan trọng trong lực lượng lao động, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của đất nước. Việc nắm rõ các điều kiện pháp lý theo luật mới không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý mà còn bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Trong bối cảnh các quy định ngày càng chặt chẽ, việc tuân thủ đúng sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho tất cả các bên liên quan. Cùng ACC Long An khám phá chi tiết qua bài viết này.

1. Điều kiện người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo luật mới

Việc người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện cụ thể theo quy định của pháp luật hiện hành, nhằm đảm bảo tính minh bạch và phù hợp với nhu cầu thị trường lao động nội địa. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động nước ngoài chỉ được phép làm việc tại Việt Nam nếu đáp ứng các tiêu chí về sức khỏe, trình độ chuyên môn và không thuộc diện cấm nhập cảnh. Cụ thể, họ cần có giấy phép lao động do cơ quan có thẩm quyền cấp, trừ các trường hợp được miễn trừ. Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2019 và 2023) quy định rằng người lao động nước ngoài phải có visa hợp pháp và giấy phép cư trú tạm thời phù hợp với mục đích làm việc.

Ngoài ra, Hiến pháp 2013 nhấn mạnh quyền bình đẳng trong lao động, nhưng vẫn yêu cầu tuân thủ các quy định quốc gia để bảo vệ lợi ích công cộng. Nghị định 152/2020/NĐ-CP (Nghị định 70/2023/NĐ-CP sửa đổi)chi tiết hóa các điều kiện này, yêu cầu người lao động phải có hợp đồng lao động bằng văn bản với người sử dụng lao động Việt Nam, và vị trí công việc phải được chứng minh là cần thiết, không thể thay thế bằng lao động trong nước.

Nghị định 70/2023/NĐ-CP bổ sung các quy định mới về kiểm soát chặt chẽ hơn đối với lao động nước ngoài trong các lĩnh vực nhạy cảm như công nghệ cao hoặc quản lý doanh nghiệp. Những điều kiện này nhằm cân bằng giữa việc thu hút nhân tài quốc tế và bảo vệ việc làm cho người Việt Nam, đồng thời ngăn chặn tình trạng lạm dụng lao động giá rẻ. Ví dụ, người lao động nước ngoài phải chứng minh trình độ chuyên môn qua bằng cấp được công nhận hoặc kinh nghiệm ít nhất 3 năm trong lĩnh vực liên quan, theo quy định tại Nghị định 152/2020/NĐ-CP.

Việc không đáp ứng các điều kiện này có thể dẫn đến phạt hành chính hoặc trục xuất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả cá nhân và doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ lưỡng trước khi tuyển dụng để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

2. Các trường hợp miễn giấy phép lao động cho người lao động nước ngoài

Mặc dù người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam thường phải xin giấy phép lao động, pháp luật cũng quy định một số trường hợp được miễn để tạo điều kiện cho các hoạt động ngắn hạn hoặc chuyên biệt. Theo Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 152/2020/NĐ-CP, các trường hợp miễn bao gồm thành viên góp vốn, đại diện theo ủy quyền của tổ chức nước ngoài thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam mà không nhận lương; người chịu trách nhiệm quản lý doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà không nhận lương từ doanh nghiệp đó; hoặc chuyên gia, lao động kỹ thuật nhập cảnh trong thời hạn dưới 3 tháng để cung cấp dịch vụ.

Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2019 và 2023) hỗ trợ bằng cách cho phép visa lao động ngắn hạn mà không cần giấy phép đầy đủ. Nghị định 70/2023/NĐ-CP mở rộng miễn trừ cho các trường hợp tham gia hội nghị, đào tạo hoặc nghiên cứu khoa học dưới 30 ngày, giúp thu hút chuyên gia quốc tế mà không làm phức tạp hóa thủ tục. Tuy nhiên, ngay cả khi được miễn, người lao động vẫn phải thông báo cho Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố nơi làm việc trong vòng 3 ngày kể từ ngày nhập cảnh. Những quy định này phản ánh sự linh hoạt của pháp luật Việt Nam trong việc hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời đảm bảo kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng. Ví dụ, các nghệ sĩ biểu diễn hoặc vận động viên tham gia sự kiện thể thao quốc tế cũng thuộc diện miễn, nhưng họ phải có lời mời chính thức từ cơ quan Việt Nam.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng việc miễn giấy phép không đồng nghĩa với miễn visa hoặc giấy phép cư trú, nên vẫn phải tuân thủ các quy định nhập cảnh theo Luật Nhập cảnh 2014 (sửa đổi). Việc nắm rõ các trường hợp này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn nhân lực mà không vi phạm pháp luật, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng.

Xem thêm: Quy định thử việc đối với người lao động nước ngoài​ theo luật mới

3. Hồ sơ và thủ tục xin giấy phép lao động

Để người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam được phép làm việc hợp pháp, doanh nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và thực hiện thủ tục theo quy định. Hồ sơ bao gồm đơn đề nghị cấp giấy phép lao động theo mẫu quy định tại Nghị định 152/2020/NĐ-CP; bản sao hộ chiếu còn hạn ít nhất 6 tháng; giấy chứng nhận sức khỏe do cơ sở y tế có thẩm quyền cấp trong vòng 12 tháng; bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn và xác nhận kinh nghiệm làm việc; hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận làm việc; và giấy tờ chứng minh vị trí công việc cần lao động nước ngoài.

Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hồ sơ phải được nộp tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố nơi người lao động sẽ làm việc. Nghị định 70/2023/NĐ-CP bổ sung yêu cầu về dữ liệu điện tử để rút ngắn thời gian xử lý. Thủ tục được thực hiện theo các bước rõ ràng sau:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Doanh nghiệp thu thập đầy đủ hồ sơ từ người lao động nước ngoài và kiểm tra tính hợp lệ, đảm bảo tất cả tài liệu được dịch công chứng sang tiếng Việt nếu cần. Hồ sơ được nộp trực tiếp hoặc qua hệ thống điện tử tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội. Thời hạn nộp là trước ít nhất 15 ngày so với ngày dự kiến bắt đầu làm việc, theo Nghị định 152/2020/NĐ-CP. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng giúp tránh tình trạng bổ sung hồ sơ, kéo dài thời gian chờ đợi.

Bước 2: Xử lý và thẩm định hồ sơ

Cơ quan tiếp nhận sẽ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ trong vòng 3 ngày làm việc. Nếu hợp lệ, họ tiến hành thẩm định nội dung, bao gồm xác minh trình độ chuyên môn và nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài. Quá trình này mất không quá 20 ngày làm việc theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019. Nếu cần, cơ quan có thể yêu cầu bổ sung thông tin hoặc phối hợp với Bộ Ngoại giao để kiểm tra lý lịch.

Bước 3: Cấp giấy phép và thông báo

Sau khi thẩm định, Sở Lao động cấp giấy phép lao động nếu hồ sơ đạt yêu cầu, với thời hạn lên đến 2 năm tùy theo loại hình công việc theo Nghị định 70/2023/NĐ-CP. Doanh nghiệp nhận giấy phép và thông báo cho người lao động để hoàn tất thủ tục visa. Nếu bị từ chối, cơ quan phải nêu lý do bằng văn bản, cho phép khiếu nại theo quy trình hành chính.

Bước 4: Gia hạn hoặc chấm dứt giấy phép

Khi hết hạn, doanh nghiệp có thể xin gia hạn trước 10 ngày bằng cách nộp hồ sơ tương tự. Việc chấm dứt hợp đồng phải báo cáo cho cơ quan lao động trong vòng 3 ngày, theo Luật Nhập cảnh 2014 (sửa đổi). Những bước này đảm bảo tính minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp trong quản lý lao động nước ngoài.

Xem thêm: Mẫu công văn giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài mới

4. Quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động nước ngoài tại Việt Nam

Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam được pháp luật bảo vệ quyền lợi tương đương với lao động trong nước, nhưng cũng phải tuân thủ các nghĩa vụ cụ thể để duy trì tình trạng hợp pháp. Theo Bộ luật Lao động 2019, họ có quyền hưởng lương, bảo hiểm xã hội, nghỉ phép hàng năm và các chế độ an toàn lao động như người Việt Nam, với mức lương không thấp hơn mức tối thiểu vùng. Hiến pháp 2013 khẳng định quyền bình đẳng trong lao động, cho phép người lao động nước ngoài khiếu nại tranh chấp lao động tại tòa án hoặc cơ quan hòa giải.

Nghị định 152/2020/NĐ-CP quy định nghĩa vụ chính là làm việc đúng vị trí được cấp phép, không được chuyển nhượng giấy phép cho người khác, và phải báo cáo thay đổi thông tin cá nhân trong vòng 3 ngày. Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2019 và 2023) yêu cầu họ duy trì visa và giấy phép cư trú hợp lệ, không được tham gia hoạt động chính trị hoặc vi phạm an ninh quốc gia. Nghị định 70/2023/NĐ-CP bổ sung nghĩa vụ về bảo mật thông tin công nghệ và tuân thủ quy định môi trường lao động.

Về quyền lợi, người lao động được hỗ trợ y tế khẩn cấp và có thể mang theo người thân với giấy phép cư trú riêng nếu đáp ứng điều kiện tài chính. Tuy nhiên, họ phải đóng thuế thu nhập cá nhân theo quy định, và vi phạm nghĩa vụ có thể dẫn đến hủy giấy phép lao động. Doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài cần ký hợp đồng rõ ràng về quyền lợi để tránh tranh chấp, đồng thời hướng dẫn họ về văn hóa và pháp luật địa phương. Những quy định này không chỉ bảo vệ người lao động mà còn thúc đẩy môi trường làm việc công bằng, góp phần vào sự ổn định kinh tế – xã hội của Việt Nam.

5. Câu hỏi thường gặp

Người lao động nước ngoài có thể làm việc bao lâu tại Việt Nam mà không cần giấy phép lao động?

Theo Nghị định 152/2020/NĐ-CP và Bộ luật Lao động 2019, người lao động nước ngoài chỉ được miễn giấy phép lao động trong các trường hợp cụ thể như chuyên gia ngắn hạn dưới 3 tháng hoặc tham gia sự kiện dưới 30 ngày theo Nghị định 70/2023/NĐ-CP. Sau thời hạn này, họ phải xin giấy phép đầy đủ để tránh phạt hành chính lên đến 75 triệu đồng đối với doanh nghiệp và trục xuất đối với cá nhân. Việc thông báo cho Sở Lao động là bắt buộc ngay cả khi miễn trừ, giúp cơ quan quản lý theo dõi.

Làm thế nào để chứng minh nhu cầu sử dụng người lao động nước ngoài?

Doanh nghiệp phải cung cấp tài liệu chứng minh vị trí công việc không thể tuyển dụng lao động Việt Nam, như báo cáo nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài theo mẫu tại Nghị định 152/2020/NĐ-CP. Hồ sơ cần bao gồm phân tích kỹ năng chuyên môn yêu cầu và lý do không thay thế được, được thẩm định trong 20 ngày theo Bộ luật Lao động 2019. Nếu từ chối, doanh nghiệp có quyền khiếu nại để đảm bảo tính công bằng.

Giấy phép lao động có thể được gia hạn không và thủ tục như thế nào?

Có, giấy phép lao động có thể gia hạn tối đa 2 năm mỗi lần theo Nghị định 70/2023/NĐ-CP, với hồ sơ nộp trước 10 ngày hết hạn tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội. Hồ sơ tương tự như lần đầu, bao gồm hợp đồng mới và xác nhận hiệu suất làm việc trước đó theo Bộ luật Lao động 2019. Thời gian xử lý không quá 5 ngày nếu hồ sơ đầy đủ, giúp người lao động tiếp tục công việc mà không gián đoạn.

Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt, nhưng việc tuân thủ các điều kiện pháp lý theo luật mới là yếu tố then chốt để tránh rủi ro. Từ giấy phép lao động đến quyền lợi bảo vệ, mọi quy định đều nhằm tạo môi trường làm việc bền vững và công bằng. Để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thủ tục nhanh chóng, hãy liên hệ ACC Long An ngay hôm nay. Chúng tôi sẵn sàng đồng hành, giúp bạn vượt qua mọi thách thức pháp lý một cách hiệu quả.